Leestijd: 8 min
In de sport horen steeds meer atleten en ouders spreken over mentale voorbereiding en psychologische begeleiding. Toch worden die twee rollen vaak door elkaar gehaald. Het is een vraag die we bij Au Mental heel regelmatig krijgen, en we vinden het essentieel om ze te beantwoorden. Dat onderscheid begrijpen dient niet alleen om een sporter naar de juiste begeleiding te leiden, het is ook een manier om te ontdekken wat die twee complementaire benaderingen echt kunnen bijbrengen, zowel om vooruit te gaan in prestatie als om een evenwicht in het leven te bewaren.
De rol van de mentale coach
De mentale coach moet veelzijdig zijn: hij moet kunnen werken met iedereen die mentale oplossingen zoekt voor zijn eigen uitdagingen. Een coach moet de mentale vaardigheden die hij bij anderen wil ontwikkelen zelf bezitten en kennen. Hij moet ze kunnen herkennen, ze inzetten ten dienste van de gecoachte en ze ook zelf toepassen.
Binnen het kader van Au Mental werkt de coach met een heel specifiek doel: sportprestatie. Hij treedt op als een echte opvoeder en opleider, door concrete en praktische hulpmiddelen door te geven waarmee de atleet mentaal performant blijft. Zijn tussenkomsten zijn erop gericht de concentratie te versterken, het stressbeheer te verbeteren en een stevig zelfvertrouwen te ontwikkelen. Hij kan individuele en collectieve prestaties verhogen met specifieke procedures, strategieën, methodes en technieken die aangeleerd kunnen worden. De mentale coach helpt de sporter ook om scharniermomenten beter te beheren: de druk van een belangrijke wedstrijd, de frustratie na een fout of de gevoelige periode van een terugkeer na een blessure. In die rol ondersteunt hij ook de motivatie en de regelmaat, die onmisbaar zijn om op lange termijn vooruit te blijven gaan.
De rol van de psycholoog
De psycholoog of psychotherapeut werkt in een meer klinisch en therapeutisch kader. Zijn hoofddoel is de psychische stabiliteit van de atleet te bevorderen en te werken aan lijden of blokkades die verder gaan dan het sportieve kader. Dat kan gaan over angst, verslavingen, doping, depressie, trauma's, fobieën of slaap- en eetstoornissen.
De psycholoog verkent de persoonlijke geschiedenis van de sporter, zijn relationele patronen, zijn overtuigingen en zijn emotionele wonden. Hij biedt een veilige ruimte om te luisteren, waar de persoon kwijt kan wat zwaar weegt en in de diepte kan werken. Daarvoor gebruikt de psycholoog wetenschappelijk gevalideerde benaderingen en treedt hij op als zorgverlener: hij zorgt voor de mens achter de atleet en herstelt de onzichtbare wonden om een innerlijk evenwicht terug te vinden. Van vooruitgang in prestatie kan geen sprake zijn wanneer dat lijden te diep verankerd is.
Een waardevolle complementariteit
In plaats van de mentale coach en de psycholoog tegenover elkaar te plaatsen, zie je ze beter als complementaire actoren. Een mentale coach is vooral nuttig wanneer een sporter moeite heeft met de druk in competitie, een gebrek aan vertrouwen, verlies van motivatie of nood aan routines om geconcentreerd te blijven. De psycholoog is dan weer onmisbaar wanneer er een diepere psychologische nood is: terugkerende angsten, een depressie of trauma's die verband houden met de persoonlijke geschiedenis.
Het is trouwens niet zeldzaam dat een atleet beide benaderingen tegelijk nodig heeft. Hij kan bijvoorbeeld een therapie volgen voor chronische angst of wonden uit het verleden, en tegelijk met een mentale coach werken om de specifieke druk van wedstrijden te leren beheren. In dat geval versterken beide begeleidingen elkaar en ontstaat een echte positieve spiraal.
De aanpak van Au Mental
Bij Au Mental geloven we in de kracht van die complementariteit. Daarom bieden we een geïntegreerde aanpak, die de praktische hulpmiddelen van mentale coaching combineert met de diepgang van de psychologie. Concreet betekent dit dat we sporters helpen concrete mentale strategieën in te voeren, rekening houdend met hun persoonlijke geschiedenis, hun kwetsbaarheden en hun innerlijke blokkades.
Die dubbele expertise plaatst de mens opnieuw centraal. Want achter elke atleet staat een persoon met zijn verleden, zijn overtuigingen en zijn emoties. We zijn ervan overtuigd dat je door tegelijk aan de prestatie en aan die menselijke dimensie te werken, een duurzame vooruitgang opbouwt.
In de psychologie wordt veel gesproken over “stabiliteit”, maar let op! Het is belangrijk om rekening te houden met de realiteit van atleten. We zijn ons volledig bewust van die “beheerste psychische wanorde”, die bijzondere mentale toestand waarin de sporter erin slaagt zijn emoties, zijn angsten en zelfs zijn ongerustheid te mobiliseren, te kanaliseren en om te zetten in drijvende kracht.
Precies in dat proces komen wij tussen: door de atleet te helpen die innerlijke intensiteit om te zetten in een echte prestatiemotor. Goed begeleid kan dat proces de weg openen naar de flowtoestand beschreven door Csíkszentmihályi, waarin emotionele energie verandert in vlotheid en optimale prestatie.
Kwetsbaarheid als kracht
In de wereld van de topsport worden kracht, veerkracht en jezelf overtreffen vaak gewaardeerd. Maar we vergeten dat achter elke kampioen ook twijfels, angsten en innerlijke wonden schuilgaan. Te lang werden sporters aangemoedigd hun emoties opzij te zetten. Vandaag tonen de moedige getuigenissen van figuren als Simone Biles of Naomi Osaka dat kwetsbaarheid geen zwakte is, maar een kracht.
Durven je emoties te uiten versterkt het vertrouwen met coaches en ploegmaats, voorkomt psychologische uitputting en helpt je beter te herstellen na een mislukking. In werkelijkheid voedt het aanvaarden van je kwetsbaarheid je mentale kracht en bouwt het een authentiekere en duurzamere prestatie op. Daarover hadden we het onlangs ook in onze podcast met Jean-François Lenvain en Lola Mansour, die terugkomt op dat bekende evenwicht tussen beheerste psychische wanorde en innerlijke stabiliteit.
En dat geldt niet alleen voor atleten; ook ouders en trainers voelen druk, twijfel of soms vermoeidheid. Bij Au Mental begeleiden we ook coaches en gezinnen, want wie de atleet omringt ondersteunen is essentieel voor zijn vooruitgang. Vandaar de oprichting van deAU MENTAL Academy die een volledig traject biedt om aan die vaak onzichtbare maar cruciale dimensie te werken. Voor ouders en begeleiders biedt een driemaandelijkse module concrete hulpmiddelen om hun jonge atleet op een evenwichtige manier te begrijpen, te steunen en te begeleiden, en zo een omgeving te creëren die gunstig is voor zijn succes en zijn ontplooiing.
Zij vertellen erover …
Steeds meer kampioenen erkennen publiek het belang van hun mentale gezondheid en van psychologische begeleiding. Michael Phelps, de meest gelauwerde zwemmer in de olympische geschiedenis, vertelde hoe psychotherapie hem hielp zijn evenwicht terug te vinden tijdens zijn depressieve periodes. Simone Biles, wereldster in het turnen, maakte dan weer indruk op de Spelen van Tokio door zich terug te trekken uit bepaalde onderdelen om haar mentale gezondheid te beschermen.
Tenniskampioene Naomi Osaka legde ook uit dat ze psychologische steun nodig had om om te gaan met angst en mediadruk. In andere disciplines benadrukte Novak Djokovic de sleutelrol van zijn mentale routines om performant te blijven op momenten van extreme spanning, terwijl Kevin Love (NBA) een taboe doorbrak door publiek te praten over zijn angstaanvallen.
Hoewel deze sporters praten over hun mentale lijden en hun begeleiding, benadrukken velen dat dit werk doorlopend is, dat er momenten van terugtrekking en terugkeer zijn, en dat “beheersen” niet altijd betekent “nooit meer lijden”.
Deze voorbeelden tonen dat zelfs aan de top, waar alles perfect lijkt, atleten erkennen dat het mentale een essentiële pijler van hun succes is. Er openlijk over praten helpt taboes te doorbreken en toont dat een mentale coach of een psycholoog raadplegen geen teken van zwakte is, maar een strategie voor duurzame prestatie.
Wil je meer weten over de mythes rond het mentale in de sport en ontdekken wat kampioenen ons echt te leren hebben? Lees dan ons volgende artikel: “Mythes over het mentale in de sport.”
Bibliografie
Afremow, J. (2013). The Champion’s Mind: How Great Athletes Think, Train, and Thrive. Rodale Books.
American Psychological Association. (2021). Athletes are talking about mental health — and people are listening.
https://www.apa.org/news/apa/2021/athletes-mental-health
Cox, R. H. (2012). Psychologie du sport (2e éd.). De Boeck Supérieur.
Healthline. (2021, July 27). Michael Phelps: My depression and anxiety are never going to just disappear. Healthline.
https://www.healthline.com/health-news/michael-phelps-my-depression-and-anxiety-is-never-going-to-just-disappear
PBS NewsHour. (2021, June 1). Naomi Osaka’s withdrawal from the French Open highlights how mental health ranks below physical health.
https://www.pbs.org/newshour/health/naomi-osakas-withdrawal-from-the-french-open-highlights-how-mental-health-ranks-below-physical-health
RTL Sport. (2018, January 20). Témoignage bouleversant de Michael Phelps : “Le meilleur nageur de l’histoire pensait au suicide.” RTL.be.
https://www.rtl.be/sport/temoignage-bouleversant-de-michael-phelps-le-meilleur-nageur-de-lhistoire-pense/2018-01-20/article/74503
Sports Illustrated. (2021, July 27). Simone Biles explains her withdrawal from Olympic competition: “I have to focus on my mental health.”
https://www.si.com/olympics/2021/07/27/simone-biles-injury-tokyo-olympics-mental-health-withdrawal
Target, C., & Petitjean, I. (2014). La bible de la préparation mentale : De la théorie à la pratique. Amphora.
Tennis365. (2023, June 12). “I’ve been doing it for a decade” – Novak Djokovic reveals secret behind his supreme mental strength.
https://www.tennis365.com/atp-tour/ive-been-doing-it-for-a-decade-novak-djokovic-reveals-secret-behind-his-supreme-mental-strength
The Wrap. (2021, July 28). Simone Biles pulls out of all-around gymnastics competition to focus on mental health.
https://www.thewrap.com/simone-biles-pulls-out-of-all-around-gymnastics-competition-to-focus-on-mental-health/
TNT Sports. (2024, July 7). I should have quit way before Tokyo – Simone Biles on mental health and twisties.
https://www.tntsports.co.uk/artistic-gymnastics/olympic-games-paris-2024/2024/olympic-games-i-should-have-quit-way-before-tokyo-simone-biles-on-mental-health-and-twisties_sto8561739/story.shtml
Lees ook
